غذا و مزاج

www. arnicaremedy.com    

 

از آنجايي که در چند سال اخير در مقوله طب سنتي و اسلامي در دنيا ما قدم هايي برداشته شده است بر آن شديم که اطلاعاتي در اين زمينه به اطلاع عموم برسانيم مخاطب اين مقاله عموم مردم و به خصوص بيماراني که مکتب طب سنتي يا اسلامي را جهت حفظ سلامتي و يا درمان بيماري انتخاب نموده اند مي باشد و هدف از آن آموزش چگونگي روش زندگي و تغذيه ي طب سنتي و اسلامي براي حفظ سلامتي و بازگرداندن سلامتي به تن رنجور بيماران و دردمندان مي باشد. اصول روش تغذيه در مکتب طب سنتي بر يک جمله استوار است و آن اين که بر هر فرد لازم است تغذيه مخصوص به خود بر اساس مشخصات فردي خود (مزاج) داشته باشد. اين مقاله به منظورپاسخ دادن به سؤالات مکرر در رابطه با مصرف يا عدم مصرف يک ماده غذايي طراحي شده است و انشاء ا... مطالب تکميلي اين مبحث در مقالات بعدي منتشر خواهد گرديد.

تعريف غذا:

مجموعه بهره مندي هاي انسان از طبيعيات ( منابع مادي ) و معنويات را غذا گويند .

تعريف مزاج :

در لغت به معني آميختن ، آميختن چيزي به چيزي و در اصطلاح پزشكي كيفيتي است كه از تفاعل كيفيات متضاده اي موجود در عناصر حادث ميشود و به زبان امروزي برآيند اثر انواع غذاها را مزاج گويند .

 

غذا ها از طريق سه مجرا وارد بدن ميشوند :

1- مغز : بو از طريق مغز وارد بدن ميشود .

2- قلب : انس از طريق قلب وارد بدن ميشود .

3- كبد : خوراكي ها از طريق كبد وارد بدن ميشود .

 

با خوردن غذا ، ابتدا تغيير مزاج در دهان پديد ميآيد . خوردن غذا در شرايط متفاوت (‌ شنيداري ، بويايي و ... ) باعث ايجاد مزاج متفاوت ميشود سپس غذا به مدت 4 ساعت در معده ، 4 ساعت در قعر معده و 8 ساعت در كبد ميماند . كبد همانند ظرفي است كه در آن خون ساخته ميشود .

اخلاط در كبد شكل ميگيرند كه عبارتند از : صفرا ،‌دم ،‌بلغم و سودا .

صفرا

رنگ روشني دارد و رقيق است . صفراي اضافي در كيسه صفرا جمع ميشود . صفرا مزاج گرم و خشك دارد پس در بالاترين سطح ظرف قرار ميگيرد اگر صفرا در بدن كم شود خون غليظ شده و به اندام پايين نميرسد و اندام انتهايي ( دست و پا ) سرد ميشوند . اما چون صفرا جايش بالاست پس سردي ابتدا از پايين شروع ميشود يعني اول پاها سرد ميشوند بعد دستها .

دم ( خون )

مزاج گرم و تر دارد . خون زير لايه صفرا قرار ميگيرد كار خون ساختن اندام هاي عضلاني بدن ، رگها ، پي ، قلب و ... است .

بلغم

مزاج سرد و تر دارد بلغم زير خون قرار دارد كار بلغم ساخت پي ، اعصاب و بخشي از استخوان و لايه روي عضلات ( لايه اي كه عضلات در آن قرار دارند ) ميباشد .

سودا

مزاج سرد و خشك دارد سودا در پايين ترين سطح ، زير بلغم قرار دارد . سوداي اضافي در طحال جمع ميشود . سودا ، خوني پر رنگ و لزج به هم چسبيده ميباشد كه گاهي رنگ آن قهوه اي است و حتي گاهي به سياهي نيز ميزند . كار سودا ،ساخت استخوان است .

 

يك انسان معتدل ، بايستي از اين چهار تركيب بهره مند باشد .

1- مزاج معتدل :

داراي اندام متوسط ، درشتي سر نيز متوسط ، سينه متوسط درشت هستند . رفتاري متعادل دارند . عشق و كينه در آنها متناسب است نه ترس زياد دارند و نه بسيار شجاع و جسورند ( كلا در همه چيز متعادلند ) .

2- مزاج صفراوي :

 با افزايش صفرا رطوبت بدن كم ميشود درشتي كاهش مي يابد وشخص لاغر ميشود . در حركات،‌سريع است عصبانيت آني دارد و به سرعت هم آرام ميشوند . چربي نميخورند ترشي دوست دارند و معمولا غذا نميخورند .

3- مزاج دموي :

 داراي اندام درشت با سينه اي پهن ، لبهاي كلفت ، سر درشت و چهره اي گلگون ميباشند .

4- مزاج بلغمي :

 داراي اندامي درشت و پوست سفيد هستند پف آلوده اند و خلقي سرد دارند .

5- مزاج سودايي :

 داراي اندامي باريك و كشيده هستند پوستي خشك دارند رفتاري آرام دارند و اهل سازش هستند.

 

پس به طور كلي 5 مزاج اصلي داريم از اين مرحله به بعد بيماري پديد مي آيد .

 مشخصات ازدياد صفرا

- افزايش بيش از اندازه صفرا در پوست موجب خشكي پوست ،‌خارش پوستو آلرژي غذايي ميشوند در صورت افزايش بيشتر ، اگزماي صفراوي ( شبه زخم ،‌تاول همراه با ترشحي زرد رنگ ) دردست يا پا ايجاد ميشود . صفرا زداها ،‌ گس مزه ها و ترش مزه ها هستند . شربت آبليمو ،‌سكنجبين ،‌ماست ،‌آب و هواي مرطوب نيز صفرا زدايند .

ازدياد صفرا در سر باعث سردرد صفراوي ( جلوي سر درد ميگيرد ) ميشود . با خوردن گرمي ،‌استشمام بوي گرم و قرار گرفتن در مكان گرم ،‌تشديد ميشود . همه سردي ها درمان اين سر درد است .

موي سفيد در چهره نشان عدم وجود صفرا و ازدياد بلغم  است . ازدياد صفرا در چشم باعث زردي و خشكي چشم ميشود اما بينايي خوب است همچنين باعث كم خوابي ،‌تند تند حرف زدن ،‌خيالات ، بيقراري و عصبانيت آني و در گوارش باعث تشنگي ،‌خشكي لب ،‌بي اشتهايي و زود سير شدن و در قلب باعث برجستگي رگهاي دست و نبض تند ، کوتاه و بلند است توانايي و مقاومت جنسي كم اما تمايل زياد ومكرر است .

نكات مثبت مزاج صفراوي : انرژي ،‌ حرارت ،‌ پركاري ،‌ مقاومت در برابر بيماريها ،  عدم استعداد فشار خون

- افزايش بيش از اندازه دم باعث سرخ شدن لب ها و چهره ميشود رگها برافروخته و بدن زود عرق ميكند . نبض تند و پر ميزند نفسها تندتر هستند پوست بدن هنگام لمس گرم و مرطوب است افزايش دم در پوست باعث آكنه ، جوشهاي پر و سر سياه و درشت ،‌چربي هاي انباشته به شكل پراكنده و در عضلات موجب انسداد در رگ و عروق ميشود كه افزايش در عروق باعث ايجاد فشار خون و در مغز و سر باعث سردرد ميگرني گرم ميشود ( حجامت سر ، اورژانس سر درد دموي است ) . خونريزي در لثه ،‌قرمز و بزرگ شدن زبان و لكنت در هنگام ترس ،‌عصبانيت يا شرم را نيز موجب ميشود . تاريكي و خواب ( سردي ) ، ايجاد آرامش در فرد دموي ميكند .

مشخصات ازدياد دم

اصولا دموي ها مشكل سازند . سياست مداران و جريان سازان دموي هستند . ابداع ، خلق ، فلسفه از كارهاي افراد دموي است . توانايي تغيير مسير در هر موضوعي را دارند . جرئت و جسارت دارند . عاشق پيشه اند و كينه توز . كينه اي كه ميتواند منجر به قتل شود همه خونخواران در تاريخ دموي اند .

مشخصات ازدياد  بلغم

ازدياد بلغم باعث سفيد شدن و پف آلود شدن پوست مي گردد و عضلات صورت و بدن حالت شل و آويخته دارند. شکايات بيماران بلغمي به صورت احساس سرما يا عدم تحمل نسبت آن (سرمايي). ضعف و بي حالي، درد اندام ها و مفاصل و ضعف سيستم گوارش به صورت نفخ و يبوست مي باشد. با سرما و خوردن سرديجات بدتر مي شوند.

اشتهاي زياد و عدم تحمل گرسنگي دارند. ضعف حافظه و حواسپرتي ، کاهش ميل جنسي ، خواب بدون بازده و سبک ، زياد بودن بزاق ، بي رنگ بودن ادرار ، نداشتن عطش ، زود خسته شدن ، آروغ ترش و ريفلاکس ، سينوزيت ، صرع ، آسم ، بزرگي لوزه ها ، شب ادراري ، لکوره ، درد و التهاب مفاصل ، پريودهاي نا منظم از ساير علائم بلغم مي باشد.

ماست ، دوغ و سرديجات ، سرما ، فصل زمستان علائم غلبه بلغم را تشديد مي کنند.

 

مشخصات ازدياد  سودا

 

 

ازدياد سودا باعث تيره و خشک شدن پوست، بي طراوتي و چروکيدگي آن مي گردد. خون سياه و غليظ ميشود ، فکر و خيال زياد ، خواب هاي آشفته و ترسناک ، افسردگي ، بد گماني ، ترس و نگراني بيش از حد ، نا اميدي ، وسواس ، لکه هاي تيره روي پوست ، بزرگي طحال ، پر مويي ، ادرار پر رنگ ، اشتهاي کاذب و خورده خواري ، تأخير در پريود ها و دفع خون تيره رنگ و لخته لخته حين پريود ، لخته شدن خون ، آترواسکلروز ، يبوست ، ترک پوست از علائم غلبه سودا مي باشد. سودائي ها مزاج سرد و خشک دارند. به علت سرعت فکر در بين اين افراد شاعران و سياست مداران بيشتري يافت مي شود.

 

 

چو برگردد مزاج از استقامت                       به دشواري به دست آيد سلامت

 

مجتبي فرهمندي فرد